UYKU: ZAMAN KAYBI MI YAŞAMSAL BİR MOLA MI?

Bir günümüzün üçte birini kapsayan uyku hakkında konuşmaya ne dersiniz? Kimimize göre boşa geçen bir zaman dilimidir. O sekiz saatte neler yapılmaz ki? Spor, gezi, kitap okuma, belgesel ya da dizi film izlemek, sevdiklerimizle daha fazla zaman geçirmek diyerek bir çırpıda onlarca etkinlik sayabiliriz.Gerçekten de öyle mi acaba?
Uyku kısıtlama deneyleri diye adlandırılan bir dizi bilimsel çalışmada sürekli uyanık kalmaya zorlanan deneklerin ilk günden itibaren fiziksel ve zihinsel becerilerinin bozulduğu, sonraki günlerde hallüsinasyonlar dâhil akıl hastalığı belirtileri gösterdikleri; bağışıklık sistemlerinin çökerek hastalıklara yatkın hale geldikleri gözlenmiş ve deneylere son verilmiştir.
Uyku kısıtlama deneyleri uykunun fiziksel ve zihinsel yenilenme için vazgeçilmez olduğunu göstermiştir. Yeterli süre ve kalitede uyku uyuyamayanların gün içi yorgun ve halsiz oldukları, dikkatlerinin kolayca dağıldığı, iş veriminin düştüğü, daha fazla iş ve trafik kazalarına sebep oldukları, daha gergin, sinirli ve alıngan oldukları, sosyal ilişkilerinin bozulduğu, daha sık hastalandıkları gözlenmiştir. Sonuç: yaşam kalitesinde net bir azalmadır.
Araştırmalar adeta ölüme benzetilen uykunun zannedildiğin aksine pasif değil çok aktif bir süreç olduğunu; beynimizin çalışmaya devam ettiğini göstermektedir. Vücut dinlendirilirken gündüz yaşanan olayların muhasebesi yapılmakta, yeni öğrenilen bilgiler tekrarlanmakta, anılar işlenmekte, rüyalarda sembolik bir yaşam kurgulanmakta ve adeta ertesi güne hazırlanılmaktadır. Kesintiye uğrayan şey bilinçliliğimiz ve solunum dışındaki iskelet kaslarımızın hareketleridir.
Uykunun basit bir süreç olmadığı; beynin birden fazla bölümünün çalışmaya devam ettiği ve uykuya dalma, hafif, derin ve rüya uykusu olarak adlandırılan evreleri gece boyunca tekrarlandığı gösterilmiştir. Yeterli ve sağlıklı bir uykudan bahsedebilmek için bu evrelerin her birinin yeterli sürelerde yaşanması gerekmektedir. Yaşa göre değişmekle birlikte ortalama 7,5-8 saat uykunun normal olduğu söylenebilir.
Kaliteli bir uyku için ne yapmalı?
Fiziksel ve ruhsal sağlığımız için anahtar olduğu gözlenen yeterli ve kaliteli uyku için ne yapmalıyız?
* Öncelikle uykunuz gelmeden yatağa girmeyin. Uyuyamıyorsanız kalkın ve uykunuz gelince yatağa girin.
* Zorunlu kalmadıkça hep aynı saatte uyumaya gidin ve sabah aynı saatte kalkın.
* Yatak odasını kitap okuma vb işler için kullanmayın: orası sadece uyumak için kullanılmalıdır.
* Yatak odanızın ne aşırı sıcak ne de aşırı soğuk olmamasına özen gösterin, her ikisi de uykuyu bozan etkenlerdendir. Loş bir ışık yeterlidir.
* Düzenli spor uyku için destekleyicidir ama uykudan 6 saat önce sportif etkinliklerinizi bitirmiş olun.
* Sigara, çay, alkol, kahve uykunuzu bozan alışkanlıklardır. Uykudan 4-5 saat önce bunları kesmenizde fayda var.
* Yatmadan önce ağır yemek yenilmemelidir. Tek istisnası; açlık nedeniyle uyuyamıyorsanız hafif atıştırabilirsiniz.
* Gündüz uykusundan kaçının. Gündüz aşırı uyuma isteği geliyorsa saat 15’i geçirmeden ve bir saatten az olmak üzere kısa süre uyuyabilirsiniz.
* Ilık bir duş vücudunuz gevşeteceği için uyku öncesi önerilebilir.
* Özellikle uykudan önce uzun süre televizyon, tablet, bilgisayar ve cep telefonuna bakmak uykunuzu kaçırabilir, uzak durmakta fayda var.
Uyku ile ilişkili hastalıklar
Sağlıklı bir yaşam için zorunlu bir mola olan uyku her zaman rahatlatıcı ve dinlendirici olmayabilmektedir. Bunun nedeni uyku ile ilişkili bir dizi hastalığın onun doğal seyrini bozmasıdır. Uyku merkezi olarak adlandırılan ve bu alanda eğitim almış göğüs hastalıkları, nöroloji ve kbb uzmanlarının çalıştığı birimlerde tanı ve tedavileri yapılabilen bir dizi hastalık tanımlanmıştır:
* İnsomni: hastalar gece uykuya dalmakta ya da sürdürmekte güçlük çekmektedir.
* Uykuda solunum bozuklukları: gece uyku esnasında zaman zaman nefes alıp verme durmakta; kanda oksijen düzeyi tehlikeli düzeylere düşmektedir. Bu hastalarda horlama ve gündüz aşırı uykululuğu da gözlenmektedir.
* Aşırı uyku hali: hastalar gece uyudukları halde gündüz uyanık kalamamaktadırlar.
* Periyodik bacak hareketleri: gece boyunca bacaklarda ani hareket, atma ve kasılmalar nedeniyle uyku sık sık bölünmekte ve hasta derin uyuyamamaktadır.
* Parasomni: hasta ve yakınlarını rahatsız eden uykuda ortaya çıkan davranış bozukluklarıdır. Uykuda yürüme, diş gıcırdatma, inleme, kâbus, uyku terörü, rüya görürken hareket etme bu gruptaki hastalıklardandır.
Hastaların çoğu farkında bile değil!
Hastaların durumunu daha çok yakınları fark etmektedir. “uykuda bacağı atıyor, kasılıyor”, “uykuda çığlık atıyor ama kendisi hatırlamıyor”, “uyurgezer”, “rüya görürken bana vurdu, tekme attı”, “sürekli horluyor, arada nefes almıyor sonra sıçrayarak tekrar horlamaya başlıyor, yatakla adeta savaşıyor” diye tanımlayanlar genellikle hastanın eşi ya da çocukları olmaktadır. Hastalar ise sabah ter içinde ve çok yorgun kalktıklarını söylemekte; gündüz uyuma isteği ve kazalardan yakınmaktadırlar. İşte ve evde verimleri düşmüştür, dikkatini toplayamamakta, daha önce rutin yaptıkları işlerde hatalar yaptıklarından bahsetmektedirler. “nefes darlığım var” diye poliklinikleri dolaşan hastalarda asıl sebep kalitesiz gece uykusuna bağlı halsizlik ve yorgunluktan başka bir şey değildir.

Uyku ile ilgili rahatsızlığı olan hastalar, göğüs hastalıkları, nöroloji ve kbb hekimlerinden oluşan bir ekip tarafından değerlendirilmekte, gerektiğinde polisomnografi denilen bir inceleme için bir gece uyku merkezinde izlenmektedir. Tedavi aşamasında uyku hijyeni eğitimi, ilaç tedavisi, cerrahi tedavi, ağız içi aparatları ve cpap tedavisi gibi tedaviler verilmektedir.
Uyku ile ilgili rahatsızlıklar buzdağının görünmeyen kısmı gibi çok önemli başka hastalıkların zeminini oluşturmaktadır. Uykuda solunum bozukluğu ve özellikle uyku apnesi olan hastalarda toplumda görüldüğünden çok daha fazla oranda ani ölüm, hipertansiyon, diabet, kalp damar hastalığı, miyokard enfarktüsü ve inme görülmektedir.
Bu nedenle siz ya da bir yakınınızda uykuya dalma güçlüğü, uykuda hareket etme, horlama, solunumun durması, gündüz uykululuğu ve yorgunluk yakınmalarından biri ya da birkaçı varsa hastanemize başvurabilirsiniz.

Insomnia

Hipersomni

Uyku Apnesi

Huzursuz Bacak Sendromu

Uyku Terörü

Uyurgezerlik

Gündüz Uykululuğu

Yorum Yaz