BİPOLAR BOZUKLUK (Manik Depresif Hastalık – İki Uçlu Bozukluk)

‘Önce uçmaya başlıyorsun. Bu harika bir duygu. Utangaçlık kalmıyor, doğru kelimeler ve doğru hareketler kendiliğinden geliyor, başkalarını baştan çıkarmak ve onlara hakim olmak çocuk oyuncağı. Kendini rahat, özgür, yoğun, güçlü, çok iyi, ekonomik açıdan mutlak güçlü ve çok neşeli hissediyorsun. Ama sonra nasıl oluyorsa oluyor işler değişiyor. Düşünceler çok aşırı biçimde hızlanıyor, çok fazla düşünce gelmeye başlıyor. Kafa karışıklığı tahammül edilmez oluyor ve korkmaya, endişelenmeye başlıyorsun. Çabuk sinirleniyorsun, her şeye tepki veriyorsun, kontrolden çıkıyorsun, zihnin derinliklerinde kayboluyorsun…Bu böyle sürüp gidiyor. Sonra başkalarının davranışlarını nasıl gördüğünü yakalamaya başlıyorsun; tuhaf, acayip, akıldışı ve amaçsız..’ 

Bipolar bozukluk toplumda iki uçlu bozukluk veya manik depresif bozukluk olarak bilinen bir beyin hastalığıdır. Eğer akrabalarda bipolar bozukluk tanısı varsa görülme sıklığı artmaktadır. Yani genetik faktörler yaygınsa bu hastalığa sahip olabiliriz. Tıp kı şeker, tansiyon hastalığı gibi bipolar bozuklukta genetiktir. Toplumda oldukça yaygındır. 

Hastalığın seyrinde isminden de anlaşılacağı gibi mani dönemleri ve depresyon dönemleri vardır. Hastalık ataklar şeklinde görülür. Bazı dönemler mani dönemi bazı dönemlerde ise depresif dönemleri görülür. Bir çok hasta ara dönemlerinde sağlıklıdır. 

Mani döneminin belirtileri; günlerce süren uykusuzluk, aşırı hareketlilik, durdurulamayan konuşma, agresif davranış, sinirlilik, çok fazla ve gereksiz alışveriş yapma, riskli davranışlarda bulunma en sık görülen belirtileridir. 

Depresif dönemin belirtileri ise; diğer döneme tamamen zıt olan bir ruh hali görülür. Üzüntü, ağlama, değersizlik hissi, enerji kaybı, haz kaybı, uyku problemleri ortaya çıkabilir. Depresif dönemde kişi intihar isteği içerisinde olabilir.  

Manik dönem geçiren insanlar şunları yapabilir: Depresif bir olay geçiren insanlar şunları yapabilir:
  • Çok “yukarı”, “yüksek” veya beğenilen hissedin. 
  • Çok enerjiniz olsun. 
  • Etkinlik düzeylerini yükseltin. 
  • Uyku sorununuz var. 
  • Her zamankinden daha aktifsin. 
  • Bir sürü farklı şey hakkında gerçekten hızlı konuşun. 
  • Çalkantılı, sinirli veya “temassız” olun. 
  • Düşüncelerinin çok hızlı gittiğini hissediyorum. 
  • Bir kerede çok şey yapabileceklerini düşünün. 
  • Riskli şeyler yapın, çok para harcamak veya pervasızca seks yapmak gibi. 
  • Çok üzgün, aşağı, boş veya umutsuz hissedin. 
  • Çok az enerjiniz olsun. 
  • Etkinlik düzeylerinde azalma olsun. 
  • Uyku sorununuz var, çok az ya da çok uyuyabildiğinizi düşünün.
  • Hiçbir şeyden zevk alamayacakmış gibi hissedin. 
  • Endişeli ve boş hissedin. 
  • Konsantre olmakta zorlanın. 
  • Çok fazla veya az yemek yiyin. 
  • Yorgun veya “yavaşlatılmış” hissedin. 
  • Ölüm veya intihar düşünün. 

Tedavisi Mümkün müdür? 

Her iki döneminde yoğun yaşanması danışanın intihar riskini arttırabilir. Her iki dönemde de mutlaka bir psikiyatrist ve psikologtan yardım alınmalıdır. Düzenli ilaç kullanımı ve psikoterapi ile tedavisi mümkündür.  

Çocuklarda Teşhis 

Her ne kadar bipolar bozukluğu olan çocukların ve gençlerin teşhisi, yetişkinler için kullanılan kriterleri de içermekle birlikte, çocuklarda ve gençlerde görülen belirtiler genellikle farklı desenlere sahiptir ve tanı kategorilerine düzgün şekilde sığmayabilir. 

Ayrıca, bipolar bozukluğu olan çocuklara, dikkat eksikliği / hiperaktivite bozukluğu (ADHD) veya davranış sorunları gibi diğer zihinsel sağlık koşulları da teşhisi konur ve bu da tanıyı daha karmaşık hale getirebilir. Bipolar bozukluk deneyimine sahip bir çocuk psikiyatrisine sevk edilmesi tavsiye edilir. 

Tedavi 

Tedaviye, bipolar ve bunlarla ilgili bozuklukların tedavisinde yetenekli zihinsel sağlık koşullarını (psikiyatr) teşhis ve tedavide uzmanlaşmış bir tıp doktoru rehberlik eder. Bir psikolog, sosyal hizmet uzmanı ve psikiyatri hemşiresini de içeren bir tedavi ekibiniz olabilir. 

Bipolar bozukluk ömür boyu süren bir durumdur. Tedavi belirtileri yönetmeye yöneliktir. İhtiyaçlarınıza bağlı olarak, tedavi aşağıdakileri içerebilir: 

  • İlaçlar. Genellikle ruh halinizi dengelemek için ilaçları hemen almaya başlamanız gerekir. 
  • Tedavinin devamı. Bipolar bozukluk, iyi hissettiğiniz dönemlerde bile, ilaçlarla ömür boyu sürecek bir tedaviyi gerektirir. Bakım tedavisini atlayan kişiler semptomların nüksetme riski altındadırlar veya hafif ruh hali değişiklikleri geçirerek mani veya depresyona dönüşürler. 
  • Günlük tedavi programları. Doktorunuz bir günlük tedavi programını önerebilir. Bu programlar, kontrol altındaki belirtileri ele geçirirken ihtiyacınız olan destek ve danışmanlığı sağlar. 
  • Madde bağımlılığı tedavisi. Alkol veya uyuşturucu ile ilgili sorunlarınız varsa, madde bağımlılığı tedavisine de ihtiyacınız olacak. Aksi takdirde, bipolar bozukluğu yönetmek çok zor olabilir. 
  • Hastaneye yatma. Tehlikeli davranıp davranmadığınız, intihar hissettiğiniz veya gerçeklikten ayrılmış haldeyseniz (psikotik) doktorunuz hastaneye kaldırma önerebilir. Bir hastanede psikiyatrik tedavi almak, sakin ve güvenli olmanızda ve ruhsal durumunuzu stabilize etmede size yardımcı olabilir; ister manik, ister majör depresif bir dönem geçiriyorsanız. 

İlaçlar ve gebelik 

Bipolar bozukluk için bir takım ilaçlar doğum kusurlarıyla ilişkili olabilir ve anne sütü ile bebeğinize geçebilir. Bazı ilaçlar, örneğin valproik asit ve divalproex sodyum, gebelik sırasında kullanılmamalıdır. Ayrıca, bazı bipolar bozukluk ilaçlarıyla birlikte alındığında, doğum kontrol ilaçları etkinliğini kaybedebilir. 

Mümkünse hamile kalmadan önce doktorunuzla tedavi seçeneklerini tartışın. İki kutuplu bozukluğunuzu tedavi etmek için ilaç kullanıyorsanız ve hamile kalacağınızı düşünüyorsanız, derhal doktorunuzla konuşun. 

Psikoterapi 

Psikoterapi, bipolar bozukluk tedavisinin hayati bir parçasıdır ve bireysel, aile veya grup ortamlarında sağlanabilir. Birkaç terapi türü yararlı olabilir. Bunlar arasında şunlar bulunur: 

  • Kişilerarası ve sosyal ritim terapisi (IPSRT). IPSRT, uyku, uyanma ve yemek zamanı gibi günlük ritimleri istikrara kavuşturmaya odaklanır. Tutarlı bir rutin daha iyi ruh hali yönetimi sağlar. İki kutuplu bozukluğu olan insanlar uyku, beslenme ve egzersiz için günlük bir rutin oluşturarak yararlanabilir. 
  • Bilişsel davranış terapisi (BDT). Odaklılık, sağlıksız, olumsuz inanç ve davranışları tanımlamak ve bunları sağlıklı, pozitif olanlarla değiştirmektir. TCB, bipolar olayların tetiklediğini belirlemenize yardımcı olabilir. Ayrıca stres yönetimi ve rahatsız edici durumlarla baş etmeye yönelik etkili stratejiler öğrenirsiniz. 
  • Psikoeğitim. İki kutuplu bozukluğun öğrenilmesi (psikoeğitim) size ve sevdiklerinize durumu anlamanıza yardımcı olabilir. Neyin olup bittiğini bilmek, en iyi desteği almanıza, sorunları tanımlamanıza, nüksetmeyi önlemeye yönelik bir plan hazırlamanıza ve tedaviyi yapmanıza yardımcı olabilir. 
  • Aile odaklı tedavi. Aile desteği ve iletişim, tedavi planınıza sadık kalmanıza yardımcı olabilir ve sevdiklerinize ruh hallerinin uyarı işaretlerini tanıyıp yönetmelerinde yardımcı olur. 

Çocuklarda ve gençlerde tedavi 

Çocuklar ve gençler için yapılan tedaviler genellikle semptomlara, ilaç yan etkilerine ve diğer etkenlere bağlı olarak vaka-vaka bazında kararlaştırılır. Genellikle tedavi şunları içerir: 

  • İlaçlar: Bipolar bozukluğu olan çocuklar ve gençler genellikle yetişkinlerde kullanılanlarla aynı tür ilaçlar reçete eder. İki kutuplu ilaçların yetişkinlere göre daha güvenli ve etkili olduğuna dair daha az araştırma vardır, bu nedenle tedavi kararları çoğunlukla yetişkin araştırmalarına dayanmaktadır. 
  • Psikoterapi: İlk ve uzun vadeli terapi, belirtilerin geri gelmesini önlemeye yardımcı olabilir. Psikoterapi, çocukların ve gençlerin rutinlerini yönetmelerine, başa çıkma becerileri geliştirmelerine, öğrenme zorluklarını çözmelerine, sosyal sorunları çözmesine ve aile bağlarını ve iletişimi güçlendirmesine yardımcı olabilir. Ve, gerekirse, yaşlı çocuklarda ve bipolar bozuklukta olan gençlerde yaygın olan madde kötüye kullanım sorunlarının tedavisinde yardımcı olabilir. 
  • Psikoeğitim: Psikoeğitim, bipolar bozukluğun semptomlarını öğrenmeyi ve çocuğunuzun gelişimsel yaşı, durumu ve uygun kültürel davranış ile ilişkili davranışlardan nasıl ayrıldıklarını içerebilir. İki kutuplu bozukluk hakkında bilgi sahibi olmak da çocuğunuzu desteklemenize yardımcı olabilir. 
  • Destek: Öğretmenler ve okul danışmanlarıyla çalışmak ve aileden ve arkadaşlardan destek almak teşvik etmek, hizmetlerin tanımlanmasına ve başarının teşvik edilmesine yardımcı olabilir. 

Uzman Klinik Psikolog 

Aslıhan DEĞERLİ

Yorum Yaz